حسن حسن زاده آملى
453
هزار و يك كلمه (فارسى)
ما از اينها بگذريم چه كسى را داريم ؟ انسان يك نهالى كه مىكارد نهالش را به دست هركسى نمىدهد ، دنبال يك باغبان خوب مىگردد تا نهالش را به ثمر برساند ؛ ما نهال وجود خودمان را به دست چه كسانى بسپاريم ؟ جناب مفيد كتابى نيز در امامت نوشته است به نام ارشاد . بله الحق كتابى نوشته در امامت ، روى برهان و حساب شده . و جناب محمد مسيح كاشانى در زمان صفويه آن را ترجمه كرده كه ترجمهء خوبى است ، به نام شاه سلطان سليمان نوشته با عنوان تحفهء سليمانيه كه چاپ سنگى هم شده ، قلمش هم خيلى سنگين و خوب است . جزاى عمل يكى از عرايض ديگر كه در پيرامون جناب شيخ مفيد يادداشت كردهام كه به عرض برسانم مسئلهء جزاى عمل است كه در كتب فلسفى و كتب حكمت متعاليه عنوان شده است : جزاء در طول عمل است ، جزاء نفس عمل است . يعنى بنده و شما ، الآن نبايد بگوييم كه ما اين چند سالى كه درس خوانديم ، بحث داشتيم ، شب و روز زحمت كشيديم و . . . نتيجهء عمل ما چه شد ؟ نتيجه ، صورت انسان جنابعالى است ، نتيجه خودت هستى ، نتيجه زبانت ، آثار وجوديت است . چرا ديگرى مثل تو نمىتواند بنويسد ؟ چرا ديگرى مثل تو نمىتواند حرف بزند ؟ يك آقايى كه نجّار است نبايد بگويد من كه سى سال است نجّارى مىكنم جزايم چه شد ؟ خوب تو يك نجّار قابلى شدهاى ، جزا ، نفس عمل است . اين مسئله را به حمد اللّه تعالى با آيات و روايات و خيلى منقّح در كتاب عيون مسائل نفس بحث كردهايم . البته در روايات تجسّم نداريم بلكه كلمهء تمثّل و نظائر آن را داريم . تمثل يعنى ما آنچه را كه داريم ، همه در خود ما به وجود مىآيد و همه را خودمان در خودمان كاشتهايم و ميهمان سفرهء خودمان هستيم . جناب مفيد در كتاب شرح عقايد صدوق راجع به اين موضوع فرمايشى دارد و معلوم مىشود كه مطلب براى او شريف و ارزنده بوده كه آن را قبول كرده است .